Ávarp á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar 29. janúar 2011
„Ég lifi í veröld þar sem jafnrétti á sér klárlega stað, en hins vegar í þinni kynslóð lifa enn femínistar sem gera sér ekki alveg grein fyrir þessum breytingum sem hafa átt sér stað & í raun vilja ekki viðurkenna það.“
Sagði 22 ára stúlka við sér nokkuð eldri konu á fésbókinni um daginn – og hún hélt áfram:
„Allir þeir Íslendingar... hvort sem þeir eru konur eða menn hafa rétt á góðri menntun & atvinnu. Það útskrifast fleiri kven[m]enn úr Háskóla Íslands en karlmenn í dag, segir það ekki okkur hvernig jafnrétti er háttað í dag?“
Kona nokkur tók þátt í umræðunni og sagði stúlkunni frá raunum sínum, í vor sem leið hafi hún verið í fæðingarorlofi þegar hún missti vinnuna. Hún hafi ekki verið í spilaklúbb með framkvæmdastjóranum eins og sumir minna menntaðir karlkyns samstarfsmenn hennar.
Unga stúlkan svaraði um hæl:
„Hahahahaha..já veistu ég efa það ekki að þú hafir verið mjög hæfur starfsmaður, en þú varst í fæðingarorlofi & kreppan hefur væntanlega verið ástæða uppsagnarinnar, þar sem þú varst ekki á staðnum þá hefði ég sem yfirmaður örugglega tekið sömu ákvörðun.“ Hún ítrekaði síðar að þar sem konan gæti ekki verið í vinnunni – vegna fæðingarorlofs – þá hefði unga stúlkan sem yfirmaður tekið sömu ákvörðun og framkvæmdastjórinn: Látið hana fara.
...
Umræðan á þessum flokksstjórnarfundi snýst um að líta yfir farinn veg á sama tíma og við horfum til framtíðar. Að skoða hvar við erum stödd í baráttu okkar fyrir betra og réttlátara samfélagi? Hvernig okkur hefur miðað og hver brýnustu verkefnin framundan séu.
Það er eðlilegt að við hrun sjálfsmyndar þjóðar – þegar breyta þarf áhrifamestu innviðum ríkis – óttist menn að jafnréttismálin gleymist. Hversu oft höfum við ekki heyrt spurt hvort það séu brýnustu málin, þegar jafnrétti ber á góma.
Okkur berast einnig fréttir af því að jafnréttisfulltrúum mjög stórra sveitarfélaga sé sagt upp og verkið falið öðrum starfsmönnum sem voru drekkhlaðnir fyrir. Og jafnréttisnefndir sveitarfélaga hafa verið lagðar niður á fleiri en einum stað.
Íslendingar hafa hins vegar verið þeirrar gæfu aðnjótandi að okkar æðsti ráðamaður síðastliðin tvö ár, hefur verið kona. Og – á bakvið þá konu hefur staðið jafnréttissinnuð stjórn.
Við merkjum greinilegan mun á ásýnd ríkisins fyrir vikið: Aldrei hafa jafnmargar konur verið ráðherrar samtímis og á síðustu tveimur árum. Kona stýrir iðnaðarráðuneytinu – öðru karllægasta ráðuneyti ríkisstjórnarinnar. Kona stýrir bankaráði Seðlabankans – og Bankasýslu ríkisins. Ráðuneytisstjórarnir 10 eru til jafns konur og karlar – í fyrsta sinn í sögunni.
Þessi munur sést einnig á ásýnd flokksins: Konur eru 48% skráðra félaga í Samfylkingunni, 47% kjörinna fulltrúa, 51% frambjóðenda á framboðslistum, 42% oddvita. Í öllum tilvikum fylgdu framboð á vegum Samfylkingarinnar reglum flokksins um kynjahlutföll.
Forysta flokksins er í höndum kvenna. Konur gegna embættum formanns flokksins, formanns framkvæmdastjórnar, þingflokksformanns, formanns sveitarstjórnarráðs, formennsku í UJ og verkalýðsmálaráði, auk þess sem framkvæmdastýrur bæði Samfylkingarinnar og UJ eru konur.
Hins vegar hallar á í nefndarstarfinu. Konur eru einungis 32% fulltrúa í nefndum flokksins.
Munurinn í áherslum sést líka á málunum sem samþykkt hafa verið á síðustu tveimur árum:
Ríkisstjórnir Jóhönnu Sigurðardóttur hafa haft hugrekki til þess að hefja innleiðingu á kynbundinni hagstjórn – einu misskildasta jafnréttistæki síðari tíma og eitt það mikilvægasta sem eftir er að gera að almennri reglu.
Öll verkefni stýrast af fjármagni. Ef misræmis gætir í yfirlýstum áformum og því fjármagni sem til þeirra er ráðstafað – þá verður ekkert um efndir loforða. Við sameiningar stofnana þarf að huga að kynjahlutföllum vinnustaða, bæði við endurskipulagningu og við óhjákvæmilegar uppsagnir sem fylgja. Ef ekki er hugað að kynjahlutföllum atvinnugeira þá geta uppsagnir og niðurskurður haft umtalsverð áhrif á atvinnuleysi annars kynsins umfram hitt. Of mikill niðurskurður í heilbrigðisgeira eykur verulega atvinnuleysi kvenna. Að sama skapi eykur of mikill niðurskurður í verktakageiranum atvinnuleysi karla. Það verður að vera jafnrétti í hagstjórninni.
Í fyrra var einnig bundin í lög svokölluð norsk leið um kynjahlutföll stjórna og stjórnenda stærri fyrirtækja. Með því er lögfest 60/40 reglan sem við þekkjum svo vel í Samfylkingunni. Að hvort kyn sé að lágmarki 40% stjórnarmanna. Ég bind vonir við að þessi lagasetning hafi í för með sér talsverðar breytingar á samsetningu stjórna og völd kvenna í íslensku atvinnulífi – og að fjöldi kvenstjórnenda aukist í framhaldinu enda sýna rannsóknir að það er líklegra til árangurs þegar jafnt kynjahlutfall er í stjórnun fyrirtækja. Mikið var rætt um það í kringum setningu laganna að þau væru algjör óþarfi; að engin ástæða væri til þess að binda slíka reglu í lög. Atvinnulífið myndi bara sjá um þetta sjálft. Þessu héldu menn fram á sama tíma og tölfræðin sýndi að konum í stjórnum íslenskra fyrirtækja fækkaði á milli ára. Það verður fróðlegt að heyra hvernig staðan verður að lokinni aðalfundahrinu vormánaðanna – eða hvort við þurfum að bíða til 1. september 2013 að þetta breytist.
Eins verður að nefna málaflokkinn kynbundið ofbeldi: Samþykkt mansalsáætlunar. Bann við kaupum á vændi. Bannað að hagnast á nekt kvenna á opinberum stöðum. Austurríska leiðin er í undirbúningi, að flytja ofbeldismanninn af heimilinu en ekki fórnarlömbin. Aðgerðaráætlun gegn kynbundnu ofbeldi. Nú í vikunni kom niðurstaða könnunar um umfang ofbeldis karla gegn konum í nánum samböndum. Fimmta hver kona hafði verið beitt ofbeldi í nánu sambandi einhvern tíma á fullorðinsárum sínum. Á annað þúsund konur búa að líkindum við ofbeldi á hverju ári, ríflega ein af hverjum hundrað. Að losa konur undan oki ofbeldis er eitt brýnasta jafnréttismál hverrar kynslóðar.
...
Það ber að fagna því sem ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna hefur þegar gert í jafnréttismálum á sama tíma og veita þarf ríkisstjórninni það aðhald sem nauðsynlegt er til þess að ljúka þeim verkefnum sem enn standa út af borðinu.
Á þau skortir ekki: Faglegar ráðningar í stjórnsýslunni auka líkurnar á framgöngu kvenna – koma þarf sem allra fyrst á fyrirkomulagi sem við viljum að ríki til frambúðar. Hvort sem það verður ein miðlæg starfsmannaskrifstofa ríkisins eða að útfærslan verði önnur. Við megum ekki láta það gerast að við veljum ekki hæfasta einstaklinginn til starfa – jafnvel þótt hún hafi látið óvinsælar skoðanir í ljós sem fræðimaður. Það má aldrei aftur gerast í tíð Samfylkingar í ríkisstjórn.
Framundan eru erfiðir kjarasamningar, þar sem sérhagsmunagæslumenn hafa þegar sett skilyrði sín á borðið. Eins hafa stéttarfélög millitekjuhópanna krafist þess að launahækkanir nái upp allan skalann – að nú sé komið að þeim – sem mun tvímælalaust hafa áhrif á láglaunastéttirnar í landinu, því kakan stækkar ekkert, sneiðarnar verða bara smærri og lítið til skiptanna fyrir hvern og einn. Ríkisstjórnin leggur áherslu á að skapa frið um komandi kjarasamninga. Ég hlýt þó að íhuga við þetta tækifæri hvað slíkur friður kostar – og á kostnað hvers. Láglaunastéttir landsins eru að miklu leyti kvennastéttir og ég hef áhyggjur af afkomu þeirra ef launahækkanirnar eiga að teygja sig upp allan launastigann.
...
Ef við rifjum aftur upp ungu stúlkuna sem ég minntist á í upphafi; stúlkuna sem fannst ekkert sjálfsagðara en að refsa annarri konu með uppsögn fyrir að geta ekki verið í vinnu vegna fæðingarorlofs; stúlkuna sem hefur, að því er virðist, aldrei staðið frammi fyrir samtryggingu karlmanna gegn framgöngu hennar, hvort sem er í leik eða starfi. Viðhorf þessarar stúlku er áminning um að aldrei megi slaka á klónni. Við verðum að verja það sem hefur áunnist og gæta vel að því að kasta ekki barninu út með baðvatninu.
Næg eru verkefnin:
Ef við ætlum að brjóta síðustu glerþökin.
Ef við ætlum að tryggja raunverulegt jafnrétti á öllum vinnustöðum.
Ef við ætlum að tryggja að konan sé jafndýrmætur starfskraftur og karlinn.
Ef við ætlum að útrýma óöryggi í starfsframa konunnar, þrátt fyrir fæðingarorlof og barnauppeldi.
Ef við ætlum að tryggja virkt lýðræði beggja kynja
Kvennahreyfing Samfylkingarinnar er um þessar mundir að heimsækja konur vítt og breitt um landið. Ég var á Egilsstöðum í fyrradag og við verðum á fundi Samfylkingarfélagsins í Reykjavík næsta miðvikudag þar sem við munum varpa fram og ræða þá hugmynd að stofna Reykjavíkurdeild kvennahreyfingarinnar. Helgina þar á eftir – 5. febrúar – förum við á Ísafjörð með framkvæmdastjórninni og umbótanefndinni. Í framhaldi af þeim fundi munum við konur leggja á ráðin á Ísafirði. Kvennahreyfing Samfylkingarinnar í Reykjanesbæ verður einnig með fund 10. febrúar þar sem fjallað verður um atvinnumál kvenna.
Markmiðið er að hlusta á konur og reyna að kryfja betur þá áleitnu spurningu hvers vegna konur taka síður þátt í hefðbundnum stjórnmálafundum á vegum flokksins. Leita þarf svara við því hvort gallinn liggi í skipulaginu, í fundaforminu eða jafnvel í orðræðunni. Við viljum hlusta og heyra hvað veldur. Skilja og leita leiða til úrbóta.
Þá – og aðeins þá – getum við virkjað fleiri til verka; til lýðræðislegrar umræðu um stöðu kvenna í samfélaginu og nauðsyn fyrir áhrif þeirra í þeirra nærumhverfi.
Afrakstur fundaherferðarinnar verður kynntur á ársþingi kvennahreyfingarinnar sem haldið verður síðari hluta mars mánaðar – og auglýst nánar síðar. Býð ég allar Samfylkingarkonur velkomnar á þann fund.
