lýðræði

Ég held að það sé augljós niðurstaða liðinna kosninga að Íslendingar eiga margt eftir ólært - og stjórnmálamenn langtum meira.

Lærdómur kosninganna er að kjósendur eru reiðubúnir til þess að greiða hverju sem er atkvæði sitt, hversu fáránlega eða litla skírskotun sem framboðið á til sannfæringar þeirra.

Lærdómur kosninganna er að trúverðugleiki stjórnmálaflokka hefur beðið stórfenglega hnekki hjá kjósendum þessa lands. Svo mikla að efast má um hvort stjórnmálin í þeirri mynd sem við þekkjum þau í dag munu hafa það af.

Ég velti því fyrir mér: Er það svo slæmt?

Viljum við kosningabaráttu þar sem kosningastjóri eins flokks básúnar í einn af aðalfréttatímum dagsins fullyrðingum sem hann veit að standast ekki skoðun, að því er virðist til þess eins að ná höggi á andstæðinginn og vekja athygli á sjálfum sér?

Viljum við kosningabaráttu þar sem oddviti eins flokks er ásakaður af samflokksmönnum sínum um lóðabrask, fyrirtækjabrask og brot gegn siðareglum kjörinna bæjarfulltrúa eða jafnvel gegn lögum með því að víkja ekki sæti við afgreiðslu nefnda og ráða bæjarfélagsins á málefnum félaga og verkefna sem sögð eru tengjast honum?

Viljum við stjórnsýslu þar sem athugasemdafrestir eru settir á tíma þar sem fæstir geta kynnt sér mál eða gefið sér tíma til þess að leggja fram vel ígrundaðar athugasemdir um það?

Viljum við bæjarstjóra sem hreytir ónotum í fólk og gerir í því að lítillækka það?

Viljum við að ákvarðanir séu teknar utan funda í litlum hópi án gegnsæis eða nægilegrar formfestu?

Viljum við að frambjóðendur flokkanna séu svo umdeildir að útstrikanir listans sem þeir bjóða sig fram á, duga til þess að þeir séu færðir niður eða jafnvel felldir út?

Viljum við að oddvitar flokkanna raði í kringum sig eintómu já-fólki sem veitir ekki þá vídd sem þarf í lýðræðislega umræðu og ekki það aðhald sem þarf til þess að gera ákvarðanirnar betri?

Ef niðurstaða þessara kosninga verður til þess að við hættum að geta tekið dæmi eins og hér að ofan þegar við ræðum liðnar stundir, þá tel ég tvímælalaust að niðurstaðan sé þess virði að á það sé reynt. Því þá hefur þeim breytingum verið náð sem ég hef persónulega barist fyrir.

Ég sagði um daginn að ég hefði boðið mig fram í forvali Samfylkingarinnar í Kópavogi til að sýna fram á að lýðræðislegir stjórnunarhættir - þar sem hlustað væri á alla raddir sem aðild eiga að máli, og þar sem gagnsæi og heiðarleiki væru í heiðri höfð - væru vísir á betra mannlíf en leyndarhættir og valdníðsla hafa í för með sér. Ég sagði einnig að fyrir það stæði ég og fyrir það muni ég standa í bæjarstjórn Kópavogs að loknum sveitastjórnarkosningum.

En hvað þýða þessi orð og hvernig munu þau hafa áhrif á starf Samfylkingarinnar í Kópavogi komist hún í meirihluta eftir kosningar?

Það bíður okkar núverandi og verðandi stjórnmálamannanna að endurbyggja traust kjósenda á vinnu okkar; að treysta á ný stoðir lýðræðisins, stoðir samfélagsins sem við byggjum saman. Það bíður okkar í raun að endurnýja samfélagssáttmálann við íbúana. Þetta er gríðarstórt verkefni sem verður ekki unnið svo vel sé nema íbúarnir trúi því að unnið sé af einlægni og heiðarleika að verkefninu. Þess vegna vil ég vinna að því að Samfylkingin í meirihluta geri heiðarleikasáttmála við íbúa Kópavogs um starf sitt við stjórn Kópavogs.

Heiðarleikasáttmáli felst í því að fulltrúar meirihlutans heiti því að starfa eftir vel skilgreindum siðferðisreglum (ítarlegri og innihaldsríkari en siðareglur kjörinna bæjarfulltrúa og stjórnenda hjá Kópavosgbæ.) í öllum sínum störfum fyrir meirihlutann. Heiðarleikasáttmállinn myndi meðal annars birtast í því að meirihluti bæjarstjórnar Kópavogs setji fram markmið og forsendur við gerð málefnasamningsins, sem birtur verður ásamt markmiðunum og forsendunum á vef bæjarins og flokksins. Með þessum hætti er málefnasamningurinn lifandi plagg sem unnið er eftir á kjörtímabilinu að gefnum þeim forsendum og markmiðum sem honum fylgja. Þegar til þess kemur, eins og verða vill, að forsendur markmiða breytist þá eru gerðar athugasemdir við málefnasamninginn og markmiðin aðlöguð að breyttum forsendum - með gegnsæjum og aðgengilegum hætti fyrir alla bæjarbúa.

Heiðarleikasáttmáli Samfylkingarinnar í Kópavogi myndi einnig fela í sér heit um lýðræðisleg vinnubrögð bæjarfulltrúanna, í bæjarstjórn og innan flokksins. Taka ætti til athugunar ábendingar úr skýrslu rannsóknarnefndar alþingis, hvort ekki þurfi að auka formfestu vinnubragða í stjórnsýslu Kópavogsbæjar og innan Samfylkingarinnar í Kópavogi; hvort ekki þurfi að bæta umsýslu með fundum, dagskrár þeirra, fundarritun, upplýsingagjöf til annarra en fundarmanna og margt fleira því tengt.

Heiðarleikasáttmáli Samfylkingarinnar í Kópavogi myndi jafnframt fela í sér loforð Samfylkingarinnar um verkefnin sem unnin verða, með hvaða hætti þau verða unnin og hvernig bæjarbúar finna fyrir þeim breytingum sem verða á stjórn bæjarins fyrir vikið.

Sem dæmi um hvernig markmiðin sem Samfylkingin í Kópavogi setur fyrir komandi kosningar myndu vonandi skila sér inn í heiðarleikasáttmála eftir kosningar má nefna:

• Að standa vörð um velferðarþjónustuna og að hagræðing og endurskipulagning í rekstri bæjarins bitni ekki á þeim sem síst skyldi.
  Markmiði þessu verður náð með því að bera velferðargleraugun á nefinu við alla ákvarðanatöku bæjarins.
  Forsendur þessa markmiðs er fjárhagslegur burður Kópavogsbæjar til verkefnisins á hverjum tíma.
   
• Að styðja við hvers kyns atvinnuþróun, t.d. frumkvöðlastarf, nýsköpun og skapandi atvinnugreinar.
  Að stuðla að verklegum framkvæmdum, setja hvata inn í byggingariðnaðinn og ráðast í ýmis verkefni á sviði umhverfismála.
  Markmiði þessu verður náð með því að ganga til samstarfs við byggingaraðila, húsnæðissamvinnufélög, Íbúðalánasjóð og önnur fjármálafyrirtæki, þrýsta á opinbera aðila sem aðild eiga að verklegum framkvæmdum í landi Kópavogs og forgangsraða fjármunum við fjárhagsáætlanagerð í þágu þessara verkefna.
  Forsendur þessa markmiðs eru að samstarf komist á og að sanngarnt verð fáist fyrir eignir, að uppbygging íbúða verði ekki byrði á rekstrarreikningi bæjarfélagsins og að fjárhagslegt bolmagn sé til athafna.
   
• Að sérhvert barn og unglingur geti notið þess sem boðið er upp á óháð efnahag foreldra.
  Markmiði þessu verður náð með því að tryggja einfaldar boðleiðir og öflugt samstarf á milli félagsþjónustunnar og skólastjórnenda, forsvarsmanna íþróttafélaganna og annarra aðila sem vinna með börnum og unglingum.
  Forsendur þessa markmiðs er samvinna og markviss upplýsingagjöf ásamt fjárhagslegum burðum Kópavogsbæjar.
   

Í eiginlegum heiðarleikasáttmála og meðfygljandi gagnvirkum og markmiðasettum málefnasamningi yrði hvert atriði nánar útfært í samvinnu milli þeirra aðila sem saman mynda meirihluta eftir komandi kosningar.

Ég staldra afar oft við hugtakið lýðræði þessa dagana. Við tölum mikið um það og krefjumst þess að búa í lýðræðisþjóðfélagi, en engu að síður högum við okkur ekki í samræmi við umræðurnar eða kröfurnar.

Haustið 2008 féll yfir okkur 18 ára tímabil dulbúins einræðis, eða líklegast frekar fáræðis, þar sem örfáir einstaklingar stjórnuðu með harðri hendi eins og síðastliðnir 18 mánuðir hafa sýnt okkur. Hlýðni og flokkshollusta voru bestu eiginleikarnir sem einstaklingur hafði og það fleytti honum í gegnum flokkakerfið og upp til metorða, eða öruggra forstjórasæta hjá ríkinu.

Hegðunin sem ég vísa til að ofan er því miður ekkert nýmæli. Báðir afar mínir, móðurafi og föðurafi, gengu í gegnum þá reynslu að fá ekki vinnu vegna pólitískra skoðanna sinna, pólitíski refsivöndurinn virðist samgróinn samfélagsvitund okkar í heila öld að lágmarki. Ég var alin upp til þess að berjast gegn slíkum aðstæðum, til þess að andmæla slíkri valdbeitingu hvenær sem ég sæi hana. Það var líklegast þess vegna sem ég var ein af þeim skrítnu, mér líkaði hvorki við Davíð Oddsson sem mér fannst hrokafullur og refsigjarn frá því ég man eftir mér, né Bónusfeðgarnir, sem mér fundust "anga" af tvískinnungi frá fyrstu verslun. Ég gekk gegn strauminum: Ég kaus aldrei Sjálfstæðisflokkinn og ég verslaði aldrei í Bónus.

Ég studdi Samfylkinguna frá fyrsta degi af því ég taldi að þar færi flokkur sem ætlaði að vera andstæða Sjálfstæðisflokksins með sína flokkshollustu og geldingu lýðræðislegrar umræðu. Samfylkingin hefur ekki alltaf staðið undir þeim væntingum sem ég hef haft til hennar sem flokks, eins og þeir sem viðstaddir voru frægan flokksstjórnarfund í Garðabæ í nóvember 2008 muna, en ég er engu að síður þakklát fyrir tilvist hennar. Það var í kjölfar fundarins í Garðabæ í nóvember 2008 sem ég ákvað með sjálfri mér að taka þátt í því að breyta Samfylkingunni innan frá, fremur en að yfirgefa flokkinn vegna stefnunnar sem hann hafði tekið.

Hingað er ég sem sagt komin. Frambjóðandi í 4. sæti á lista Samfylkingairnnar í Kópavogi fyrir komandi sveitastjórnarkosningar með það að markmiði að stuðla að raunverulegum lýðræðisumbótum í sveitarfélagi sem, líkt og mörg önnur sveitarfélög sem lotið hafa stjórn Sjálfstæðisflokksins, þarfnast mjög slíkra umbóta.

Ég bauð mig fram í forvali Samfylkingarinnar í Kópavogi til að sýna fram á að lýðræðislegir stjórnunarhættir - þar sem hlustað er á alla raddir sem aðild eiga að máli, og þar sem gagnsæi og heiðarleiki eru í heiðri höfð - væru vísir á betra mannlíf en leyndarhættir og valdníðsla hafa í för með sér.

Fyrir það stend ég. Fyrir það mun ég standa í bæjarstjórn Kópavogs að loknum sveitastjórnarkosningum.

Það fór ítrekað hrollur um mig þegar ég hlustaði á frásögn Örnu Harðardóttur í gærkvöldi um stjórnsýsluna og málsmeðferðina í samskiptum íbúasamtakanna Betri byggðar á Kársnesi við Kópavogsbæ sl. þrjú ár. Orðfærið sem hún notaði bar með sér heiftina sem var í bæjaryfirvöldum og einstrengingslegar fyrirætlanir bæjarins í skipulagsmálum vestast á Kársnesinu.

Þetta var sem sagt á ársfundi íbúasamtakanna og Arna Harðardóttir formaður Betri byggðar á Kársnesi flutti okkur félögunum skýrslu stjórnar frá fyrstu þremur árum samtakanna.

Ég man eins og það hefði verið í gær, andrúmsloftið sem var í Kópavogi í ágúst 2007, þegar ég flutti heim til Íslands á nýjan leik eftir ársdvöl í Noregi. Loftið var þrungið spennu og óánægjan með yfirgang bæjaryfirvalda var á allra vörum. Ég mætti gáttuð á fund íbúasamtakanna í Salnum og yfirgaf fundinn enn gáttaðri, því málflutningur bæjarstóra Kópavogs á fundinum var honum og stjórnsýslu bæjarins til háborinnar skammar.

Það var þarna sem ég ákvað að ég ætlaði að skipta mér að bæjarmálunum í Kópavogi.

Eins og gefur að skilja, þá voru líflegar umræður á fundinum eftir eins magnaða frásögn og hin lotuskipta hnefaleikakeppni á milli Betri byggðar og Kópavogsbæjar birtist okkur í gærkvöldi. Í umræðunum kom fram hugmynd um að haldinn yrði íbúafundur með frambjóðendum fyrir komandi sveitastjórnarkosningar, þar sem rætt yrði um skipulagsmál og önnur nærumhverfismál, svona til þess að ná fram loforðum þeirra stjórnmálaflokka sem bjóða ætla fram í komandi kosningum, um fyrirkomulag skipulags- og lýðræðismála eftir kosningar. Ég tók heilshugar undir þá hugmynd og hvatti íbúsamtökin Betri byggð á Kársnesi og Betri Nónhæð sem voru með fulltrúa á ársfundinum, til þess að senda áskorun til allra stjórnmálaflokka í Kópavogi að mæta á íbúafund og ræða skipulagsmál og stjórnsýslu milliliðalaust við bæjarbúa fyrir komandi kosningar.

Vonandi tekst íbúasamtökunum að koma á slíkum fundi. Ég mun klárlega mæta á hann og sitja á fremsta bekk að hlýða á útskýringar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks á nýjum áherslum, nýjum vinnubrögðum og opnari umræðu. Ég mun að sjálfsögðu vænta útskýringa á því hvers vegna breyta eigi vinnubrögðunum núna, að þeirra mati, og hvernig það geti talist trúverðugt að aðilar sem stjórnað hafa saman í 20 ár með þeim hætti sem Arna Harðardóttir lýsti svo sterkt þegar hún las skýrslu stjórnar Betri byggðar, taki nú upp á því að breyta vinnubrögðunum.

Treystum við þeim virkilega til þess?

Íslenska þjóðin hefur svo sannarlega upplifað rússíbanareið undanfarin tvö ár. Afleiðingarnar fyrir sálartetrið eru miklar, vantraustið algjört og skotgrafirnar svo djúpar að þær ná næstum því til Kína.

Þjóðin kallar á breytingar við þessar aðstæður. Stjórnlagaþing, þjóðaratkvæðagreiðslur, beinna lýðræði, gagnsæi og síðast en ekki síst heiðarleiki eru á allra vörum. Krafan er að stjórnmálamenn vinni að málefnum fremur en þrætubókarlist; starfi fyrir fólkið fremur en sjálft sig; og gæti almannahagsmuna fremur en sérhagsmuna. Krafan er að fólkið hafi aðkomu að ákvörðunum stjórnmálanna og hafi þannig eitthvað um framtíð sína og umhverfi að segja. Krafan er um breytingar.

Jafnaðarstefnan í hnotskurn

Kröfur þjóðarinnar um breytingar eru í fullu samræmi við stefnu jafnaðarmanna, sem byggir á frelsi og lýðræði, kvenfrelsi, jafnrétti og samábyrgð. Krafan er um samtal á milli stjórnmála og þjóðfélags, samráð í sem flestum málaflokkum og gagnsæi við ákvarðanatöku. Krafan er um lýðræðislegar umræður og lýðræðislega ákvarðanatöku. Samræðustjórnmál verða ekki hædd út af borðinu eins og reynt var þegar Ísland var best í heimi.

Trúverðugleiki

Nú er það orðið svo að allir vilja Lilju kveðið hafa. Flokkar og einstaklingar sem þekktastir eru fyrir digurbarkalegar yfirlýsingar, reykfyllt bakherbergi, einhliða ákvarðanir og það sem oft hefur virst einræðislega tilburði, stíga nú fram og hyggjast leiða fram nýjar áherslur, ný vinnubrögð og opnari umræðu með aukinni aðkomu íbúa.

Er það sannfærandi?

Skoðum stöðuna í Kópavogi: Trúum við því þegar aðili sem í 12 ár greiddi atkvæði með oddvita sínum og leiðtoga og felldi þar með ítrekaðar tilraunir minnihlutans til lýðræðisumbóta, stígur nú fram sem fulltrúi nýrra vinnubragða? Er hann líklegur til þess að leiða fram raunverulegar breytingar?

Meirihluti íbúa vill breytingar á stjórn Kópavogsbæjar

Aðspurður segir meirihluti Kópavogsbúa að þeir vilji breytingar á stjórn bæjarins eftir næstu sveitarstjórnarkosningar, að nýr meirihluti taki við að liðnum kosningunum. Samfylkingin í Kópavogi er eini raunhæfi kosturinn til þess að leiða þær breytingar. Til þess að svo verði þurfa kjósendur að gefa Samfylkingunni öflugt umboð í komandi kosningum.